Chị Trịnh Thị Thu Thủy vẫn nhớ câu nói đùa của các bạn trong câu lạc bộ khuyết tật: "Nhờ Thủy đi du lịch hộ mọi người nhé." Suốt 3 năm khảo sát, có những ngày chị đi qua hơn chục điểm du lịch mà không tìm được nơi nào người ngồi xe lăn có thể tiếp cận. Với hơn 7 triệu người khuyết tật tại Việt Nam – chiếm 7% dân số – nhu cầu khám phá thế giới chẳng khác gì bất kỳ ai. Những rào cản đang dần được gỡ bỏ.
Rào cản thực tế mà người khuyết tật gặp phải khi đi du lịch là gì?
Cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ là trở ngại lớn nhất. Nhiều khách sạn quảng cáo "tiện nghi đầy đủ" nhưng thực tế cửa nhà vệ sinh chỉ rộng 50cm – xe lăn không thể vào. Lối đi đến phòng có 3-4 bậc thang mà không có đường dốc thay thế. Nhóm của chị Thu Thủy từng đặt phòng tại một khách sạn khá đắt tiền ở Đà Lạt, nhưng khi đến nơi phải đổi chỗ ở vì có cả chục bậc thang trước khi vào thang máy.
Rào cản thông tin cũng gây khó khăn không kém. Trước khi trang dulichtiepcan.com ra đời năm 2016, người khuyết tật muốn đi đâu phải cử người đi tiền trạm khảo sát. Chiều cao bậc cửa, độ rộng lối đi, nhà vệ sinh phù hợp không – tất cả phải kiểm tra trực tiếp. Đến nơi mới biết không tiếp cận được, chỉ biết đứng một chỗ nhìn.
Còn một rào cản ít người nhắc đến: nhận thức xã hội. Cứ nghe "người khuyết tật đi du lịch", nhiều người nghĩ ngay đến việc xin miễn giảm, xin ưu tiên. Thực tế hoàn toàn khác. Người khuyết tật cũng đi làm, có thu nhập, có khả năng chi trả đầy đủ cho chuyến đi. Họ chỉ cần một điều: cơ sở vật chất phù hợp để tiếp cận, không phải lòng thương hại.
Những điểm đến nào thân thiện với người khuyết tật tại Việt Nam?
Tin vui là danh sách đang dài thêm mỗi năm. Tại Hà Nội, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam được đánh giá là điển hình tốt nhất. Nơi đây có xe lăn dành cho khách, lối đi riêng cho người dùng xe lăn, thang máy và nhà vệ sinh thiết kế phù hợp. Văn Miếu – Quốc Tử Giám và Bảo tàng Dân tộc học cũng nằm trong danh sách điểm đến có thể tiếp cận.
Miền Trung có những bất ngờ thú vị. Sun World Ba Na Hills làm lối đi riêng dành cho xe lăn, người khuyết tật được đón tiếp như khách VIP. Dịch vụ cho thuê xe lăn tại Đà Nẵng và Hội An cũng phát triển, giúp du khách tham quan phố cổ, chùa chiền, thậm chí ra đảo Cù Lao Chàm.
Vịnh Hạ Long – một trong những điểm đến nổi tiếng nhất Việt Nam – đã áp dụng chính sách miễn phí tham quan cho người khuyết tật đặc biệt nặng và nặng từ tháng 7/2023. Cảng tàu khách có đường dốc thoải cho xe lăn, dù vẫn còn hạn chế về thang nghiêng lên tàu. Bảo tàng Quảng Ninh thiết kế đường dành cho xe lăn với độ dốc vừa đủ, cho phép người khuyết tật tự di chuyển tham quan.
Trang dulichtiepcan.com hiện cung cấp thông tin chi tiết về 22 điểm tham quan, 8 khách sạn và 7 nhà hàng tại Hà Nội – tất cả đều được khảo sát thực tế về khả năng tiếp cận. Trước khi đi đâu, tra cứu ở đây là bước đầu tiên nên làm.
Chuẩn bị chuyến đi như thế nào cho người khuyết tật?
Lên kế hoạch sớm hơn bình thường – đó là nguyên tắc vàng. Với người bình thường, chuyến đi có thể quyết định chóng vánh. Nhưng với người khuyết tật, mỗi chi tiết đều cần kiểm tra kỹ: khách sạn có phòng tiếp cận không, nhà vệ sinh rộng bao nhiêu, lối vào có bậc thang không. Gọi điện xác nhận trực tiếp với khách sạn, đừng chỉ tin vào mô tả trên website.
Kiểm tra sức khỏe trước chuyến đi cũng quan trọng. Mang đủ thuốc theo đơn, sao lưu đơn thuốc thành nhiều bản phòng thất lạc hành lý. Cơ thể người khuyết tật thường nhạy cảm hơn với thay đổi môi trường – chuẩn bị sẵn thuốc dị ứng, thuốc tiêu hóa là điều cần thiết.
Liên hệ dịch vụ vận chuyển trước là bước không thể bỏ qua. Các hãng hàng không như Vietnam Airlines và Vietjet đều cung cấp dịch vụ xe lăn miễn phí, nhưng phải đặt trước 24-72 tiếng. Có mặt tại quầy làm thủ tục ít nhất 90 phút trước giờ bay để nhận được hỗ trợ đầy đủ.
Với di chuyển đường bộ, nhiều gia đình lựa chọn dịch vụ thuê xe có tài xế thay vì phương tiện công cộng. Xe rộng rãi chứa được xe lăn gấp gọn, tài xế hỗ trợ lên xuống xe, linh hoạt điểm đón trả – đây là lý do TravelCar trở thành lựa chọn của nhiều khách hàng có nhu cầu đặc biệt. Anh Minh, một khách hàng thường xuyên, chia sẻ: "Bố tôi ngồi xe lăn, mỗi lần đi Đà Lạt tôi đều đặt xe có tài xế. Quan trọng nhất là tài xế kiên nhẫn và nhiệt tình hỗ trợ."
Dịch vụ hỗ trợ nào đang có cho người khuyết tật đi du lịch?
Ngành hàng không đã có bước tiến đáng kể. Cả Vietnam Airlines và Vietjet đều cung cấp 3 loại dịch vụ xe lăn miễn phí: WCHR (hỗ trợ dưới mặt đất), WCHS (hỗ trợ lên xuống máy bay), và WCHC (hỗ trợ toàn bộ hành trình). Tại Việt Nam, 5 sân bay có xe nâng phục vụ người khuyết tật: Nội Bài, Đà Nẵng, Tân Sơn Nhất, Phú Quốc và Đà Lạt. Đáng tiếc là 16 sân bay còn lại chưa có thiết bị này.
Tại các điểm đến, dịch vụ cho thuê xe lăn đang phát triển. Đà Nẵng và Hội An có nhiều đơn vị cung cấp xe lăn du lịch gấp gọn với giá khoảng 50.000-150.000 đồng/ngày, giao tận nơi lưu trú.
Dịch vụ đưa đón chuyên biệt cũng xuất hiện. Ứng dụng IziGo tại Hà Nội cung cấp xe có ghế ngồi và dụng cụ hỗ trợ người khuyết tật, tài xế được đào tạo kỹ năng hỗ trợ. Với những chuyến đi xa hơn, các dịch vụ thuê xe du lịch như TravelCar cũng nhận đặt xe phục vụ khách hàng có nhu cầu đặc biệt – điều quan trọng là thông báo trước để công ty bố trí xe và tài xế phù hợp.
Những thay đổi nào đang xảy ra để du lịch dễ tiếp cận hơn?
Khung pháp lý đã có, việc thực thi đang dần cải thiện. Luật Người khuyết tật năm 2010 quy định rõ: đến năm 2020, các công trình công cộng như nhà ga, bến xe, công trình văn hóa thể thao phải đảm bảo điều kiện tiếp cận. Đến năm 2025, quy định này mở rộng ra tất cả nhà chung cư và công trình hạ tầng xã hội. Thực tế vẫn còn nhiều nơi chưa tuân thủ, nhưng xu hướng đang thay đổi.
Dự án "Thúc đẩy du lịch tiếp cận cho người khuyết tật tại Việt Nam" khởi động từ năm 2016 với sự tài trợ của Quỹ Abilis (Phần Lan) đã mang lại trang dulichtiepcan.com – nguồn thông tin quý giá cho cộng đồng. Các thành viên dự án đi khảo sát thực tế từng điểm đến, đo đạc chi tiết từng hạng mục tiếp cận, cập nhật thông tin miễn phí cho mọi người tra cứu.
Tiềm năng kinh tế cũng thúc đẩy thay đổi. Nghiên cứu từ EU cho thấy du khách khuyết tật đi cùng trung bình 1,9 người khác – phục vụ một khách hàng khuyết tật nghĩa là có được khoảng 3 khách hàng. Các resort, khách sạn mới đang chú trọng đến thiết kế phổ quát – không chỉ vì trách nhiệm xã hội mà còn vì cơ hội kinh doanh.
Bắt đầu hành trình của riêng bạn
Renee Bruns – cô gái người Mỹ nắm kỷ lục Guinness thế giới với 124 quốc gia ghé thăm bằng xe lăn – từng đến Việt Nam tháng 11/2019 và có trải nghiệm tuyệt vời. Cô chia sẻ rằng người Việt Nam khiến cô cảm thấy thân thiện nhất trong số các quốc gia đã đi qua. Điều đó cho thấy: xe lăn không phải trở ngại với những ai có đam mê khám phá.
Ba bước khởi đầu cho chuyến đi tiếp cận:
- Tra cứu điểm đến tại dulichtiepcan.com và gọi điện xác nhận trực tiếp
- Đặt dịch vụ vận chuyển (hàng không, xe du lịch) trước ít nhất 3-7 ngày
- Chuẩn bị checklist cá nhân: thuốc, đơn thuốc sao lưu, số điện thoại khẩn cấp, bảo hiểm du lịch
Hỏi khách sạn những câu này trước khi đặt phòng: Cửa phòng rộng bao nhiêu cm? Nhà vệ sinh có tay vịn và không gian quay xe lăn không? Từ sảnh lên phòng có cần đi qua bậc thang nào không?
Rào cản vẫn còn, nhưng đường đi đang mở rộng hơn từng ngày. 7 triệu người khuyết tật tại Việt Nam xứng đáng được hưởng những hành trình không giới hạn. Và bạn – hay người thân của bạn – hoàn toàn có thể là một phần của hành trình đó.
Bài viết cung cấp thông tin tổng hợp từ nhiều nguồn uy tín. Để có thông tin cập nhật nhất về khả năng tiếp cận tại các điểm đến, vui lòng liên hệ trực tiếp với cơ sở dịch vụ hoặc tra cứu tại dulichtiepcan.com.
