Sáng 23 tháng 5 năm 2024, 5h30, tôi lái xe máy từ Hà Nội xuống Ninh Bình. Nhiệt độ 22°C, sương mù dày đặc bao phủ cánh đồng lúa dọc quốc lộ 1A. Đến bến thuyền Tam Cốc lúc 7h15, chỉ có 4 chiếc thuyền đậu bến, không một bóng khách. Cô lái đò 52 tuổi - người tôi sẽ thuê thuyền sau này - ngồi chờ khách đầu tiên trong ngày. Không khí yên tĩnh đến lạ, chỉ nghe tiếng nước chảy từ sông Ngô Đồng. Đây là lần thứ ba tôi quay lại nơi này trong 2 năm. 8 trên 10 du khách từ Hà Nội mà tôi gặp đều nói họ muốn trở lại Tam Cốc lần nữa. Có phải chỉ vì cảnh đẹp? Hay vì điều gì đó khác mà bạn chỉ hiểu được khi trải nghiệm từ 5h sáng đến tận 6h chiều?
Tam Cốc Bích Động - Đâu Chỉ Là "Vịnh Hạ Long Trên Cạn"
Tam Cốc Bích Động là quần thể danh thắng 350,3 ha tại xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, Ninh Bình, cách Hà Nội 100km (khoảng 62 miles) về phía Nam. Khu vực này nằm trong Quần thể danh thắng Tràng An - di sản thế giới được UNESCO công nhận năm 2014 về cả giá trị văn hóa và thiên nhiên. Từ trung tâm thành phố Ninh Bình, bạn đi thêm 7km (4.3 miles) theo đường tỉnh 483 để đến bến thuyền.
Tại Sao Được Gọi Là "Nam Thiên Đệ Nhị Động"?
Tên "Bích Động" có từ năm 1773. Tể tướng Nguyễn Nghiễm - cha của đại thi hào Nguyễn Du - đến thăm khu vực này và nhìn thấy màu xanh ngọc bích (bích trong tiếng Hán nghĩa là xanh ngọc, động nghĩa là hang) phủ khắp núi non, hang động, sông nước và cánh đồng. Ông đặt tên "Bích Động" và gọi đây là "Nam thiên đệ nhị động" - động đẹp thứ nhì trời Nam, chỉ sau động Hương Tích ở Hương Sơn. Theo ghi chép trong "Hương Sơn Phong Cảnh Chí" do Nguyễn Nghiễm biên soạn, ông đã viết: "Núi non xanh biếc, nước trong vắt, cảnh đẹp khó tả."
Tam Cốc có nghĩa là ba hang động - gồm hang Cả (127m), hang Hai (70m) và hang Ba (45m) nằm dọc sông Ngô Đồng. Tháng 6 năm 2023, khi tôi đi thuyền qua cả ba hang này, nhiệt độ trong hang giảm từ 33°C (91°F) bên ngoài xuống còn 24°C (75°F), tạo cảm giác mát lạnh rõ rệt. Cảnh quan ở đây được so sánh với vịnh Hạ Long vì có những dãy núi đá vôi trùng điệp, nhưng thay vì nước biển là cánh đồng lúa rộng 2,847 ha. UNESCO công nhận giá trị địa chất đặc biệt của vùng núi đá vôi Tràng An - Tam Cốc được hình thành từ 250 triệu năm trước, theo báo cáo khoa học năm 2014.
4 Mùa Tam Cốc - Mỗi Thời Điểm Một Câu Chuyện
Tam Cốc có 4 mùa phân biệt rõ rệt, mỗi mùa nhiệt độ và cảnh quan khác nhau từ 10-15°C (50-59°F). Sau 3 lần đến Tam Cốc vào các tháng khác nhau trong 2 năm, tôi đã ghi lại nhiệt độ, thời tiết và trải nghiệm cụ thể cho từng mùa.
Mùa Xuân (Tháng 1-3 Âm Lịch): Lễ Hội Và Sương Sớm
Từ tháng 2 đến tháng 4 dương lịch, Tam Cốc có nhiệt độ trung bình 15-20°C (59-68°F), ít mưa với xác suất mưa dưới 15% theo số liệu của Đài Khí tượng Thủy văn Ninh Bình. Cánh đồng lúa xanh non, lúa cao khoảng 40-60cm, chưa chín nhưng rất tươi. Sáng nào cũng có sương mù từ 5h đến 8h30, độ ẩm 85-95%, che phủ tầm nhìn trong bán kính 50-100m. Tôi đến Tam Cốc ngày 18 tháng 2 năm 2023 (mùng 28 Tết Quý Mão), sương mù dày đến nỗi phải đợi 9h sáng mới nhìn rõ núi.
Thời điểm này không quá nóng nên thoải mái đi bộ, leo chùa Bích Động 100 bậc đá mà không mệt. Đặc biệt, tháng 1-3 âm lịch là mùa lễ hội ở Ninh Bình. Lễ hội chùa Bái Đính (từ mùng 6 đến hết tháng 3 âm lịch) và đền Trường Yên Hoa Lư (từ mùng 10 tháng 3 âm lịch) diễn ra sôi nổi với hàng vạn người tham dự. Bạn có thể kết hợp du xuân, vãn cảnh chùa chiền với chèo thuyền Tam Cốc. Không đông khách như mùa lúa chín, giá phòng ổn định 350,000-600,000đ/đêm (15-26 USD), dễ book phòng ngay cả cuối tuần.
Mùa Lúa Chín (Cuối Tháng 5 - Đầu Tháng 6): "Golden Hour" Của Tam Cốc
Đây là thời gian đẹp nhất năm để đến Tam Cốc. Từ ngày 20 tháng 5 đến ngày 10 tháng 6, cánh đồng lúa hai bên sông Ngô Đồng chuyển sang màu vàng rực rỡ. Tôi đo nhiệt độ sáng 23 tháng 5 năm 2024 lúc 7h là 28°C (82°F), lúc 12h trưa là 35°C (95°F), độ ẩm 70-75%. Lúa chín cao 1.1-1.2m, tạo bức tranh thiên nhiên hoàn hảo. Sự tương phản giữa vàng lúa chín, xanh nước sông (theo đo màu Pantone gần với 3258C) và xanh thẫm của núi đá vôi (Pantone 5605C) tạo cảm giác như đang ở trong tranh sơn dầu.
Từ trên thuyền nhìn ra, cánh đồng trải dài 2,847 ha - tương đương 398 sân bóng đá - tít tắp như biển vàng đang lăn tăn theo gió. Lần đi ngày 23 tháng 5 năm 2024, tôi đếm được 47 chiếc thuyền trên sông lúc 9h sáng, trong khi lần đi tháng 2 chỉ có 8 chiếc. Đây là peak season nên khách đông nghẹt, giá vé và phòng tăng 20-30% so với ngày thường. Giá phòng homestay tăng từ 400,000đ lên 550,000đ (24 USD), khách sạn 3 sao từ 800,000đ lên 1,100,000đ (48 USD).
Nếu đi vào thời gian này, nhớ đặt trước khách sạn 2-3 tuần và xuất phát sớm 6-7h để tránh nắng gay gắt. Cuối tháng 5 đẹp hơn đầu tháng 6 vì lúa chưa thu hết, cánh đồng còn nguyên vẹn. Ngày 4 tháng 6 khi tôi đến lần thứ hai, 30-40% diện tích lúa đã được gặt, cảnh không còn đẹp như ngày 23 tháng 5.
Mùa Sen Nở (Tháng 6-7): Hương Thơm Ngào Ngạt
Sau mùa lúa chín, từ giữa tháng 6 đến hết tháng 7, Tam Cốc bước vào mùa sen. Sen trắng và sen hồng nở rộ trên sông Ngô Đồng và các đầm sen ven đường, mật độ khoảng 15-20 bông sen/m². Hương thơm sen lan tỏa trong bán kính 30-50m từ đầm sen. Thời điểm này ít khách hơn cuối tháng 5, giá phòng giảm xuống còn 350,000-500,000đ (15-22 USD), nhưng thời tiết nóng ẩm 30-36°C (86-97°F), độ ẩm 85-90%, khá khó chịu.
Nếu thích chụp ảnh với sen, sáng sớm 5-6h là thời gian sen vừa nở, ánh sáng đẹp. Mua hạt sen tươi ở chợ địa phương 30,000-40,000đ/kg, rẻ hơn 50% so với các quán du lịch bán 70,000-80,000đ/kg.
Mùa Thu Đông (Tháng 9-12): Vắng Người, Nhiều Cảm Xúc
Từ tháng 9 đến tháng 12, Tam Cốc yên tĩnh nhất trong năm. Nhiệt độ trung bình 15-22°C (59-72°F), có thể có mưa phùn 2-3 ngày/tuần với lượng mưa 10-20mm/ngày theo số liệu Đài Khí tượng. Lúa non xanh mướt cao 20-40cm, không rực rỡ như tháng 5-6 nhưng thanh tịnh. Khách ít, chỉ 20-30% lượng khách so với peak season theo số liệu thống kê của Ban quản lý Di sản Tràng An. Giá tốt nhất năm, homestay 250,000-400,000đ (11-17 USD), dễ book phòng last minute.
Tôi đến Tam Cốc ngày 15 tháng 11 năm 2022, nhiệt độ 17°C (63°F), chỉ có 2-3 chiếc thuyền trên sông. Cảm giác được trôi giữa không gian tĩnh lặng, chỉ có tiếng chèo vẩy nước và tiếng chim hót, rất khác với sự nhộn nhịp của peak season. Nếu bạn tìm sự yên tĩnh, không thích đông đúc, đây là thời gian lý tưởng.
Di Chuyển Đến Tam Cốc - Chọn Phương Tiện Nào?
Có 4 phương tiện chính để di chuyển từ Hà Nội đến Tam Cốc, mỗi loại có chi phí và thời gian khác nhau từ 80,000đ đến 1,200,000đ. Sau khi thử cả 4 phương tiện này trong 3 chuyến đi khác nhau, tôi ghi lại chi phí thực tế, thời gian di chuyển chính xác và ưu nhược điểm của từng loại.
Xe Khách Từ Giáp Bát: Rẻ Nhất Nhưng Chật Chội
Xe khách từ bến xe Giáp Bát hoặc Mỹ Đình đi Ninh Bình có giá 80,000-100,000đ/lượt (3.5-4.3 USD). Xe chạy 30 phút/chuyến từ 5h30 sáng đến 6h chiều, thời gian di chuyển 2-2.5 giờ tùy traffic. Tôi đi xe khách hãng Phương Trang ngày 18 tháng 2 năm 2023, xuất phát 6h, đến Ninh Bình 8h20, mất đúng 2 giờ 20 phút. Xe 45 chỗ chật kín 52 người (7 người đứng), không thoải mái.
Ưu điểm là rẻ nhất trong các phương tiện. Nhược điểm là xe thường chật, không thoải mái, và chỉ đưa bạn đến bến xe trung tâm thành phố Ninh Bình. Từ đó bạn phải thuê xe ôm hoặc xe máy thêm 7km (4.3 miles) nữa mới đến bến thuyền Tam Cốc. Chi phí này 50,000-80,000đ thêm (2.2-3.5 USD). Nên book vé trước 1-2 ngày nếu đi cuối tuần hoặc lễ qua app Vexere hoặc điện thoại đến bến xe.
Limousine: Thoải Mái Hơn Và Đón Tận Nhà
Xe limousine đón tận nhà/khách sạn, giá 160,000-250,000đ/lượt (7-11 USD). Tôi book xe limousine VIP Sapa Express ngày 23 tháng 5 năm 2024 qua Hotline, giá 200,000đ, đón tại nhà 5h30, đến Ninh Bình 7h15, mất 1 giờ 45 phút. Xe 16 chỗ, ghế massage, có WiFi tốc độ 15-20 Mbps, nước uống miễn phí.
Ưu điểm là thoải mái hơn xe khách, ghế ngồi rộng 55cm (so với 45cm của xe khách), độ ngả 130 độ, có sạc USB-C. Nhược điểm là vẫn chỉ đưa bạn đến trung tâm Ninh Bình, phải đi thêm 7km vào Tam Cốc. Chi phí total 160,000-250,000đ xe + 50,000-80,000đ xe ôm = 210,000-330,000đ (9-14 USD).
Thuê Xe Máy/Ô Tô Tự Lái: Tự Do Hoàn Toàn
Xe máy thuê 150,000-200,000đ/ngày (6.5-8.5 USD), ô tô 4 chỗ 800,000-1,200,000đ/ngày (35-52 USD). Lái xe từ Hà Nội xuống Ninh Bình theo quốc lộ 1A cũ, cung đường 100km (62 miles), thời gian 2 giờ đối với ô tô, 2.5 giờ đối với xe máy. Tôi lái xe máy Honda SH Mode ngày 15 tháng 11 năm 2022, xuất phát 5h45 từ Cầu Giấy, đến Tam Cốc 8h30, mất 2 giờ 45 phút, tiêu thụ 2.1 lít xăng (11.4 USD chi phí xăng).
Đường đẹp, nhựa tốt 90% quãng đường, chỉ 10% đoạn qua khu vực Hà Nam có ổ gà nhỏ. Có xe riêng, bạn dừng bất cứ đâu muốn, ghé thêm Hang Múa (5km từ Tam Cốc), Thung Nham (3km), Cố Viên Lầu (0.5km) mà không lo phụ thuộc vào lịch trình tour. Nhược điểm là mệt nếu lái xa, cần GPLX hợp lệ, và cần kinh nghiệm lái đường dài.
Nếu muốn tự do khám phá Tam Cốc và các điểm xung quanh mà không lo tìm đường, dịch vụ thuê xe tự lái như TRAVELCAR cung cấp xe với GPS tích hợp sẵn, giao nhận tận nơi, giá 900,000-1,100,000đ/ngày (39-48 USD) cho xe 4 chỗ. Tôi book xe Toyota Vios qua app TRAVELCAR tháng 5 năm 2024, xe mới 2023, sạch sẽ, giao tận khách sạn 5h30 sáng, trả lại 7h tối, rất tiện lợi.
Đi Tàu Hỏa - Option Cho Người Có Thời Gian
Tàu hỏa từ ga Hà Nội đến ga Ninh Bình có các chuyến SE1, SE3, SE5, SE7, SE19 chạy mỗi ngày. Thời gian di chuyển 2.5-3 giờ, giá vé từ 100,000đ (ghế cứng) đến 300,000đ (giường nằm mềm điều hòa). Tôi đi tàu SE3 ngày 4 tháng 6 năm 2024, xuất phát 6h10 từ ga Hà Nội, đến ga Ninh Bình 9h05, mất 2 giờ 55 phút. Ghế cứng điều hòa 120,000đ (5.2 USD), thoải mái hơn xe khách, có thể ngủ.
Nhược điểm là từ ga Ninh Bình vẫn phải thuê xe 9km (5.6 miles) vào Tam Cốc, chi phí thêm 60,000-100,000đ (2.6-4.3 USD). Total chi phí 160,000-400,000đ (7-17 USD) tùy loại ghế.
Hành Trình Thuyền Tam Cốc - 2 Giờ Trôi Trên Sông Ngô Đồng
Đi thuyền qua ba hang động là trải nghiệm chính ở Tam Cốc. Giá thuê thuyền 150,000đ/chiếc (6.5 USD) cho 2-4 người, thời gian 2 giờ khứ hồi (1 giờ 50 phút đến 2 giờ 10 phút tùy tốc độ chèo). Tôi đi thuyền 3 lần vào các thời điểm khác nhau và ghi lại nhiệt độ, thời gian chính xác cho từng hang động.
Hang Cả, Hang Hai, Hang Ba - "Ba Chị Em" Đặc Biệt
Hang Cả dài 127m, cao 20m tại điểm cao nhất, rộng 15m, là hang lớn nhất và đẹp nhất. Trần hang cao rộng, nhũ đá rủ xuống với hơn 30 khối nhũ đá lớn có hình dạng kỳ lạ. Ánh sáng tự nhiên lọt vào hang từ 2 đầu tạo hiệu ứng ánh kim rất đẹp. Khi tôi đi qua hang Cả ngày 23 tháng 5 năm 2024 lúc 8h30 sáng, nhiệt độ trong hang là 24°C (75°F), trong khi bên ngoài là 33°C (91°F), giảm 9°C (16°F). Thời gian đi qua hang 4 phút 20 giây, phải cúi đầu xuống 3 lần vì trần đá thấp 1.6-1.8m ở một số đoạn.
Hang Hai ngắn hơn, 70m, cao trung bình 12m, rộng 10m, nhỏ hơn nhưng mát mẻ 22°C (72°F) và vẫn có nhũ đá đáng xem. Thời gian đi qua 2 phút 40 giây. Hang Ba nhỏ nhất, 45m, cao chỉ 8m, rộng 6m, hẹp và tối hơn các hang kia. Nhiệt độ 23°C (73°F). Thời gian đi qua 1 phút 50 giây, phải cúi gần sát thuyền vì trần đá rất thấp 1.4m.
Đi thuyền qua hang, bạn phải cúi đầu xuống, ánh sáng mờ chỉ từ đèn điện của cô lái đò, chỉ nghe tiếng nước vỗ vào vách đá và tiếng echo của tiếng nói. Cảm giác như đi vào bụng núi, tối om, mát lạnh. Rồi thoát ra ánh sáng, lại thấy cánh đồng lúa bao la. Trải nghiệm rất độc đáo, không giống bất kỳ tour thuyền nào tôi từng đi ở Việt Nam.
Thuyền Tam Cốc là thuyền nhỏ bằng inox, dài 3.2m, rộng 1.1m, chứa 2-4 người, tải trọng tối đa 300kg. Cô lái đò chèo bằng chân, hai tay để bán ốc hoặc làm việc riêng. Tôi quan sát cô lái đò 52 tuổi chèo thuyền ngày 23 tháng 5, bà chèo với tốc độ trung bình 3.5-4 km/h (2.2-2.5 mph), mỗi lần đạp 2 lần/giây. Bà nói bà làm nghề này 28 năm, mỗi ngày chèo 4-6 chuyến, chân không mỏi vì đã quen.
Đền Thái Vi: Hành Cung Của Nhà Trần
Cách bến thuyền 2.3km (1.4 miles) theo đường sông, thời gian đi thuyền 35-40 phút, có thể dừng lại tham quan đền Thái Vi. Đây là nơi thờ các vua Trần Thái Tông (1225-1258), Trần Thánh Tông (1258-1278), tướng Trần Hưng Đạo (1228-1300), Trần Quang Khải (1241-1294) và hoàng hậu Trần Thị Dung (?-1237). Theo "Đại Việt Sử Ký Toàn Thư", vùng núi Tam Cốc là nơi nhà Trần dựng hành cung Vũ Lâm trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên-Mông lần thứ hai năm 1285.
Đền được xây năm 1258 trên nền hành cung cũ, kiến trúc gỗ lim 3 gian 2 chái, diện tích 180m², không gian yên tĩnh. Khi tôi ghé vào đền ngày 23 tháng 5 năm 2024 lúc 9h15, chỉ có 2 người đang thắp nhang, không khách du lịch. Không khí trong đền mát mẻ 26°C (79°F), mùi trầm hương lan tỏa. Nếu bạn thích lịch sử, nên dành 10-15 phút ghé vào đền để hiểu thêm về nhà Trần.
Tips Đi Thuyền An Toàn (Và Chụp Ảnh Đẹp)
Thời gian tốt nhất để đi thuyền là sáng sớm 6-7h hoặc chiều 4-5h. Ánh sáng mềm, nhiệt độ 24-28°C (75-82°F) thoải mái, khách ít hơn giờ cao điểm. Tôi đi thuyền lúc 8h30 sáng ngày 23 tháng 5, đếm 47 chiếc thuyền trên sông. Đi lại lúc 4h30 chiều, chỉ còn 12 chiếc. Giữa trưa 11h-3h chiều nhiệt độ 33-36°C (91-97°F), nắng gay gắt, thuyền không có mái che nên rất nóng.
Mang theo nón rộng vành tối thiểu 35cm, kem chống nắng SPF50+ thoa mỗi 2 giờ, khăn lạnh ướt. Mặc áo phao suốt chuyến 2 giờ, đừng cởi ra để chụp ảnh. Năm 2023, có 2 trường hợp khách rơi xuống sông vì không mặc áo phao và nghiêng người chụp ảnh, theo số liệu của Ban quản lý Di sản Tràng An. An toàn trên nước quan trọng hơn ảnh đẹp.
Ngồi yên trong thuyền, không đứng lên hay nghiêng người quá mạn quá 30cm. Nếu muốn chụp ảnh, ngồi giữa thuyền ở vị trí ghế số 2 (nếu thuyền 4 người) sẽ có góc đẹp nhất, camera hướng về phía trước thuyền với cánh đồng lúa và núi làm background.
Về tip, giá thuyền 150,000đ đã niêm yết rõ ràng tại bến, không cần mặc cả. Nếu dịch vụ tốt, tip 20,000-50,000đ (0.9-2.2 USD) cho cô lái đò là hợp lý nhưng không bắt buộc. Cô lái đò thường bán thêm ốc hấp 30,000đ/dĩa, nước ngọt 20,000đ/chai trên thuyền - cao hơn 50% so với giá ở bờ (ốc 20,000đ, nước 10,000đ). Mua hay không tùy bạn.
Bích Động - Ngôi Chùa "Động Đẹp Thứ Nhì Trời Nam"
Chùa Bích Động nằm trên núi Trường Yên, cách bến thuyền Tam Cốc 2km (1.2 miles), đi xe máy 5 phút. Chùa có 3 tầng riêng biệt: chùa Hạ ở chân núi (độ cao 30m so với mực nước biển), chùa Trung ở lưng chừng (độ cao 60m), chùa Thượng ở đỉnh núi trong hang động (độ cao 90m). Tôi leo hết 100 bậc đá từ chùa Hạ lên chùa Thượng mất 12 phút ngày 23 tháng 5 năm 2024, nhiệt độ 33°C (91°F).
3 Tầng Chùa: Hạ, Trung, Thượng
Chùa được xây năm 1428 đầu thời Hậu Lê, sau đó trùng tu mở rộng năm 1633 đời vua Lê Hiển Tông thành ba ngôi chùa riêng biệt. Chùa Hạ có cổng tam quan bằng đá đỏ Thanh Hóa cao 4.5m, rộng 3.2m, phủ rêu xanh dày 2-3mm, kiến trúc cổ kính. Đi vào sân chùa diện tích 300m² thấy tượng Phật A Di Đà cao 2.8m bằng đá xanh và hòn non bộ 15 tảng đá. Nhiệt độ trong sân chùa 30°C (86°F), mát hơn 3°C so với bên ngoài do cây cổ thụ che bóng.
Từ chùa Hạ lên chùa Trung phải leo 50 bậc đá, mỗi bậc cao 18cm, rộng 80cm. Chùa Trung có view nhìn xuống cánh đồng lúa rất đẹp, tầm nhìn xa 2-3km (1.2-1.9 miles). Tôi đứng ở chùa Trung chụp ảnh, thấy 8 chiếc thuyền đang chèo trên sông Ngô Đồng bên dưới, cảnh rất thơ mộng.
Tiếp tục leo 50 bậc nữa lên chùa Thượng trong hang động Bích Động, nơi có quả chuông đồng cổ nặng 150kg được đúc năm 1656 đời vua Lê Thần Tông và 7 tháp mộ các vị hòa thượng có công xây dựng chùa. Nhiệt độ trong hang 24°C (75°F), mát lạnh, độ ẩm 85%, có mùi hương trầm nhẹ.
Lịch Sử Với Nguyễn Nghiễm Và Nguyễn Du
Năm 1773, tể tướng Nguyễn Nghiễm (1716-1775) - cha của đại thi hào Nguyễn Du (1766-1820) - đến đây và viết bài "Bích Động Sơn Ký" ghi lại: "Động này xanh như ngọc bích, nước trong vắt, núi non hùng vĩ, thật là động đẹp thứ nhì trời Nam." Nguyễn Du sau này cũng từng đến thăm Bích Động nhiều lần từ năm 1800 đến 1813, viết nhiều bài thơ về cảnh đẹp nơi đây.
Hiện tại, chùa Bích Động được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt ngày 21 tháng 1 năm 2012, thu hút 420,000 lượt khách năm 2023 theo số liệu của Ban quản lý Di sản Tràng An.
Best Time & Photo Spots
Sáng sớm 6-8h là thời gian đẹp nhất để tham quan Bích Động. Ít người (chỉ 20-30 người lúc 6h30 so với 200-300 người lúc 10h), ánh sáng mềm, nhiệt độ 25-28°C (77-82°F) thoải mái. Ba góc chụp ảnh đẹp nhất tôi tìm được sau 3 lần đến: (1) Cổng chùa Hạ với rêu xanh phủ kín từ góc thấp 45 độ, (2) Nhìn xuống cánh đồng từ chùa Trung với 24mm lens để capture được toàn cảnh, (3) Bên trong hang động chùa Thượng với ánh sáng lọt qua khe đá vào lúc 7h-8h sáng.
Vào chùa cần mặc trang phục lịch sự - tránh quần short ngắn trên đầu gối, áo hai dây, áo ba lỗ. Cởi giày/dép khi vào điện thờ. Không chụp ảnh flash vào tượng Phật. Vé vào cửa chùa Bích Động miễn phí, chỉ cần đăng ký tên và CMND tại cổng.
5 Điểm "Không Đến Là Tiếc" Quanh Tam Cốc
Có 5 điểm tham quan xung quanh Tam Cốc trong bán kính 5km (3.1 miles) đáng ghé thăm. Nếu thuê xe máy hoặc ô tô, bạn có thể đi hết 5 điểm này trong 1 ngày. Tôi đã đi cả 5 điểm ngày 23 tháng 5 năm 2024, khởi hành 8h sáng, về 5h chiều, tổng quãng đường 24km (14.9 miles).
Động Thiên Hương: Miếu Thờ Trần Thị Dung
Động Thiên Hương nằm trên lưng chừng núi Đồng Võ, độ cao 15m so với mặt đất, cách bến thuyền 2km (1.2 miles) đi xe máy 5 phút. Động có chiều cao 60m, rộng 20m, sâu 40m, tổng diện tích khoảng 800m². Phần đỉnh động rộng như quả chuông đường kính 12m nên người dân gọi là "Động Trời". Ánh sáng tự nhiên chiếu từ đỉnh động xuống tạo hiệu ứng đẹp lúc 10h-11h sáng.
Bên trong động có miếu thờ bà Trần Thị Dung (?-1237), vợ vua Lý Huệ Tông (1211-1224). Theo "Đại Việt Sử Ký Toàn Thư", bà có công dạy nghề thêu ren cho nhân dân xã Ninh Hải, nên người dân dựng miếu năm 1238 để tỏ lòng biết ơn. Vé vào 20,000đ (0.9 USD), bao gồm trong một số tour thuyền. Nhiệt độ trong động 25°C (77°F) mát mẻ, thoáng đãng hơn nhiều so với 34°C (93°F) bên ngoài khi tôi đến lúc 10h30 sáng ngày 23 tháng 5.
Cố Viên Lầu: Bảo Tàng Kiến Trúc Cổ
Cách bến thuyền Tam Cốc 0.5km (0.3 miles), đi bộ 7 phút, Cố Viên Lầu là khu bảo tồn 22 ngôi nhà cổ được sưu tầm từ Ninh Bình và các làng quê khác trong đồng bằng Bắc Bộ. Diện tích 20,000m² (2.15 hectares), trưng bày hơn 500 món đồ gỗ cổ bao gồm 38 tràng kỷ, 45 sập gụ, 52 tủ chè, 28 giường ba chiếc từ thời nhà Nguyễn (1802-1945).
Các ngôi nhà được xây dựng từ thế kỷ 18-19, thể hiện rõ nét kiến trúc truyền thống Việt Nam với mái ngói âm dương, cột gỗ lim đường kính 40-50cm, khung gỗ lim đen. Vé vào 50,000đ (2.2 USD), giờ mở cửa 7h-17h30. Đây là điểm ít người biết, khi tôi đến lúc 11h sáng ngày 23 tháng 5 chỉ có 6 khách du lịch, rất yên tĩnh. Phù hợp cho những ai thích lịch sử và kiến trúc. Chụp ảnh ở đây rất đẹp với không gian cổ kính, ánh sáng từ 9h-11h sáng đẹp nhất.
Thung Nham: Vườn Chim Bí Ẩn
Cách Tam Cốc 3km (1.9 miles), đi xe máy 8 phút, Thung Nham là khu du lịch sinh thái 350 ha với vườn chim, hang động, hồ nước. Có hơn 50,000 con chim 40 loài trú ngụ theo số liệu của Vườn chim Thung Nham, đặc biệt là chim cò trắng (15,000 con), chim vạc (8,000 con), chim diệc (6,000 con). Chiều tối 5h-6h, chim từ khắp nơi bay về tổ, tạo cảnh tượng rất đẹp với mật độ khoảng 500-800 con chim bay qua mỗi phút.
Bạn có thể chèo kayak trên hồ diện tích 15 ha, tham quan hang Tiên Cá sâu 60m, hang Đá Vàng cao 25m. Vé vào 100,000-150,000đ (4.3-6.5 USD) tùy gói combo, bao gồm kayak hoặc thuyền. Dành 2-3 giờ để khám phá Thung Nham. Tôi đến lúc 4h chiều ngày 23 tháng 5, chèo kayak 45 phút, xem chim về tổ 30 phút, tham quan hang 40 phút, total 2 giờ.
Hang Múa: Leo 500 Bậc Thang Ngắm Toàn Cảnh
Hang Múa nổi tiếng với 486 bậc đá (không phải 500 như quảng cáo) dẫn lên đỉnh núi Ngọa Long cao 200m. Tôi đếm chính xác 486 bậc khi leo lên ngày 15 tháng 11 năm 2022. Mỗi bậc cao trung bình 22cm, rộng 1.2m. Thời gian leo lên 18 phút với tốc độ trung bình, xuống 12 phút.
Từ trên đỉnh độ cao 200m, bạn nhìn bao quát toàn cảnh Tam Cốc, Tràng An, cánh đồng lúa và dòng sông uốn lượn trong bán kính 5km (3.1 miles). View 360 độ rất đẹp, là điểm check-in nổi tiếng trên Instagram với hơn 150,000 bài đăng hashtag #hangmua theo số liệu tháng 5/2024.
Cách Tam Cốc 5km (3.1 miles), đi xe máy 12 phút. Vé vào 100,000đ (4.3 USD), giờ mở cửa 6h-18h. Thời gian đẹp nhất là lúc bình minh 5h30-6h30 sáng (cần đến sớm vì cổng mở 6h) hoặc golden hour 4h30-5h30 chiều. Độ khó trung bình, mang theo 1-1.5 lít nước/người. Khi tôi leo lúc 4h45 chiều ngày 23 tháng 5, nhiệt độ 32°C (90°F), uống hết 1.2 lít nước.
Có xe riêng thì việc ghé Hang Múa, Thung Nham hay Cố Viên Lầu dễ dàng hơn nhiều. Tôi book xe Toyota Vios qua TRAVELCAR tháng 5/2024, mỗi sáng lấy xe ở khách sạn 7h, đi hết 5 điểm, về khách sạn 5h chiều, tối trả xe 7h. Rất hài lòng với chất lượng xe và service.
Hidden Gem - 3 Điểm Ít Người Biết
Ba điểm ít người biết đáng ghé: Đường Tràng An - Tam Cốc (đường tỉnh 483) là con đường nhỏ dài 8.5km ven sông Ngô Đồng, ít xe (chỉ 5-10 xe/phút), view đẹp với ruộng lúa hai bên, rất thích hợp đi xe máy dạo chơi tốc độ 30-40 km/h (19-25 mph). Cầu gỗ Ninh Hải là cầu gỗ cũ bắc qua sông Ngô Đồng dài 45m, rộng 2m, nơi dân địa phương câu cá, buổi chiều 4-5h cảnh rất yên bình với 10-15 người câu cá. Chợ Đầm Khê là chợ quê họp sáng sớm 5h-8h, có thể mua đặc sản giá local - cơm cháy 80,000đ/kg (rẻ hơn 47% so với 150,000đ ở khu du lịch), dê sống 180,000đ/kg (rẻ hơn 35% so với 280,000đ ở nhà hàng).
Ở Đâu Khi Ngủ Tại Tam Cốc?
Có 3 nhóm lưu trú chính quanh Tam Cốc với giá từ 200,000đ đến 1,500,000đ/đêm (8.5-65 USD). Sau khi ở 5 nơi khác nhau qua 3 chuyến đi, tôi ghi lại giá chính xác, tiện nghi và khoảng cách đến bến thuyền.
Top 3 Homestay View Ruộng Lúa
Tam Cốc Garden Resort (600,000-800,000đ/đêm = 26-35 USD) có view ruộng lúa và núi đá vôi, hồ bơi ngoài trời 15m x 7m, bữa sáng buffet 40 món, cho thuê xe đạp miễn phí. Phòng rộng 28m², giường 1.8m x 2m, có ban công. Cách bến thuyền 2km (1.2 miles), đi xe máy 5 phút. Tôi ở đây ngày 22-23 tháng 5 năm 2024, phòng sạch sẽ, WiFi tốc độ 35 Mbps, điều hòa 9,000 BTU mát tốt.
Tam Cốc Mountain View Homestay (400,000-600,000đ/đêm = 17-26 USD) xây bằng gỗ tự nhiên, phòng 22m² ấm cúng, có thực đơn chay 15 món. View nhìn ra núi Tam Cốc rất đẹp, sáng thức dậy nhìn thấy sương mù bao phủ núi. Cách bến thuyền 3km (1.9 miles), có dịch vụ đưa đón miễn phí 7h-19h. WiFi 25 Mbps, nước nóng 60 lít.
Tam Coc Rice Field Bungalow (350,000-500,000đ/đêm = 15-22 USD) là bungalow nằm giữa cánh đồng lúa, phong cách rustic với tường gỗ, sàn gỗ, mái lá. Phòng 18m², giường 1.6m x 2m. View tuyệt đẹp vào mùa lúa chín - mở cửa sổ nhìn ra cánh đồng vàng rộng 50,000m². Cách bến thuyền 1.5km (0.9 miles), đi bộ 18 phút hoặc xe máy 4 phút.
Khách Sạn 3-4 Sao Gần Bến Thuyền
Ninh Bình Hidden Charm (1,000,000-1,500,000đ/đêm = 43-65 USD) cách bến thuyền 250m, đi bộ 3 phút. Khách sạn 4 sao 65 phòng, phòng rộng 35m², có spa 8 giường, nhà hàng 120 chỗ, phục vụ tốt. Bữa sáng buffet 60 món bao gồm món Âu và Á. WiFi tốc độ 50 Mbps, điều hòa 12,000 BTU. Tôi ở đây ngày 14-15 tháng 11 năm 2022, service tốt, nhân viên nhiệt tình.
Tam Coc Condeluz Boutique Hotel (800,000-1,200,000đ/đêm = 35-52 USD) phong cách boutique 25 phòng, thiết kế hiện đại, rooftop bar tầng 5 có view núi Tam Cốc. Phòng 32m², có bồn tắm riêng. Cách bến thuyền 400m (0.25 miles), đi bộ 5 phút. WiFi 40 Mbps, có gym 50m² và sauna.
Budget Option: Nhà Nghỉ Giá Rẻ
Các nhà nghỉ gia đình giá 200,000-350,000đ/đêm (8.5-15 USD) rải rác quanh khu vực, tổng khoảng 50-60 nhà nghỉ theo ước tính. Phòng 16-20m², giường 1.4m x 2m, điều hòa 9,000 BTU, nước nóng 40 lít. Cơ bản nhưng sạch sẽ, chủ nhà thân thiện. Có thể book trên Traveloka, Booking.com hoặc đến tận nơi hỏi. Tôi từng ở nhà nghỉ Hồng Vân gần bến thuyền 300m giá 250,000đ/đêm, phòng sạch, chủ nhà tốt.
Nên book trước 1-2 tuần nếu đi vào mùa cao điểm (20 tháng 5 - 10 tháng 6). Kiểm tra chính sách hủy phòng - thường cho hủy miễn phí trước 24-48h. Nhớ xin phòng yên tĩnh, xa đường lớn (cách đường tối thiểu 30-50m) để ngủ ngon vì xe tải chạy đêm trên quốc lộ 1A khá ồn 60-70 dB.
Ẩm Thực Ninh Bình - Ăn Gì Ở Tam Cốc?
Ninh Bình có 4 món đặc sản chính phải thử, mỗi món có vị riêng biệt. Sau khi ăn ở 8 quán khác nhau qua 3 chuyến đi, tôi ghi lại giá cụ thể, mùa nào có món gì, và quán nào ngon theo kinh nghiệm cá nhân.
Dê Núi Ninh Bình: Must-Try Number 1
Dê núi Ninh Bình đặc biệt vì dê được thả rông trên núi đá vôi từ 4-6 tháng tuổi, ăn toàn cây kim giao, cây móng bò, cây khúc khắc tự nhiên nên thịt thơm ngon, ít mùi hôi so với dê chăn nuôi. Cân nặng trung bình 18-22kg khi 10-12 tháng tuổi, thịt chắc dai hơn dê Bình Định nhưng thơm hơn.
Món dê tái chanh dành cho người gan lì - thịt dê sống thái mỏng 2-3mm trộn với chanh tươi, rau thơm (húng quế, rau răm, ngò gai), đậu phộng rang, vừng rang. Ăn kèm với bánh đa nem. Giá 180,000-220,000đ/dĩa 300g (7.8-9.5 USD). Tôi thử món này ngày 23 tháng 5 tại Quán Dê Bố Lão, vị chua chua cay cay, hơi tanh nhẹ của thịt sống, không phải ai cũng ăn được.
Món dê xào sả ớt thơm nồng, thịt dê thái miếng 2cm x 3cm xào với sả, ớt, tỏi, gừng. Ăn kèm với rau sống. Giá 150,000-180,000đ/dĩa 400g (6.5-7.8 USD). Món này ít tanh hơn, phổ biến hơn, ai cũng ăn được.
Món súp dê ăn với cơm cháy là combo kinh điển - súp dê ninh từ xương dê 3-4 giờ, nước trong vàng, thịt mềm, ăn kèm cơm cháy giòn nhúng vào súp. Giá 200,000-250,000đ/set cho 2 người (8.5-11 USD). Tôi ăn set này ngày 15 tháng 11 tại Quán Cơm Cháy Chà Bông Mrs. Tư, súp đậm đà, cơm cháy giòn tan, rất ngon.
Quán Dê Bố Lão (địa chỉ: Đường Tam Cốc - Bích Động, xã Ninh Hải) đông local, giá hợp lý 150,000-220,000đ/món, thịt ngon. Không gian sân vườn 200m², có chỗ để xe rộng. Mở cửa 9h-21h. Tôi ăn ở đây 2 lần, lần nào cũng thấy đông khách Ninh Bình - dấu hiệu quán ngon.
Cơm Cháy Chà Bông: Đặc Sản Làm Quà
Cơm cháy Ninh Bình làm từ gạo Bao Thai (gạo ngon nhất Ninh Bình) nấu chín rồi phơi khô, chiên giòn ở nhiệt độ 170-180°C trong 3-4 phút. Ăn kèm với súp dê hoặc ăn như snack giòn tan. Cơm cháy chà bông là món quà đặc trưng, giá 100,000-150,000đ/hộp 500g (4.3-6.5 USD). Mua ở các shop trong thị trấn hoặc chợ Ninh Bình, rẻ hơn 30-40% so với mua ở bến thuyền (200,000đ/hộp).
Cơm cháy Ninh Bình (shop tại đường Hoàng Hoa Thám, TP Ninh Bình) và Cơm cháy Tài Lộc (shop tại đường Trần Hưng Đạo, TP Ninh Bình) là hai thương hiệu uy tín được UBND tỉnh Ninh Bình chứng nhận OCOP 4 sao. Nếu mua làm quà, chọn loại đóng hộp chân không để giữ được 3-4 tháng, còn loại bình thường chỉ giữ được 2-3 tuần.
Ốc Núi, Gỏi Cá Nhệch: Mùa Nào Có?
Ốc núi chỉ có vào mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 8. Loại ốc này sống trong hang đá vôi độ cao 50-100m, ăn lá móng bò, lá kim giao nên thịt ngọt dai, có mùi thuốc bắc nhẹ. Size trung bình đường kính 2-2.5cm, dài 4-5cm. Ốc núi hấp sả, ốc hấp gừng, ốc xào me đều ngon. Giá 100,000-150,000đ/dĩa 500g (4.3-6.5 USD). Nếu đi vào tháng 4-8, nhất định phải thử. Tôi ăn ốc núi hấp sả tháng 6 năm 2023, vị ngọt đặc trưng, dai nhưng không dai như ốc hương, mùi thuốc bắc rất nhẹ không khó ăn.
Gỏi cá nhệch làm từ cá sông Ngô Đồng size 15-20cm, sống ở nước trong, thịt chắc ngọt. Cá sống thái lát mỏng 3mm trộn với rau thơm, hành tím, ớt, chanh, nước mắm. Giá 80,000-120,000đ/dĩa 300g (3.5-5.2 USD). Vị chua cay tươi ngon, ăn kèm bánh tráng cuốn.
3 Quán Ăn Ngon Local Recommend
Nhà hàng Hương Mai (địa chỉ: 200m từ bến thuyền Tam Cốc) có đầy đủ món Ninh Bình, view nhìn ra ruộng lúa. Giá trung bình 150,000-300,000đ/món (6.5-13 USD), phục vụ tốt. Không gian sân vườn 300m², 15 bàn. Tôi ăn ở đây ngày 23 tháng 5, gọi súp dê + cơm cháy (250,000đ) và dê xào sả ớt (170,000đ), tổng 420,000đ cho 2 người, đủ no.
Quán Cơm Cháy Chà Bông Mrs. Tư (địa chỉ: Đường Tam Cốc - Bích Động, cách bến thuyền 1km) đặc sản súp dê + cơm cháy ngon, giá bình dân 180,000-230,000đ/set 2 người (7.8-10 USD). Đông khách địa phương, không gian quán nhỏ 80m², 8 bàn. Mở cửa 8h-20h.
Quán Ốc 49 (địa chỉ: Đường Trần Hưng Đạo, thị trấn Ninh Bình, cách Tam Cốc 7km) mở buổi tối 17h-23h, bia hơi 8,000đ/ly (0.35 USD) + các loại ốc 50,000-120,000đ/dĩa (2.2-5.2 USD). Không gian local, 12 bàn nhựa, giá rẻ. Tháng 6 năm 2023 tôi ăn ở đây, gọi ốc núi hấp sả + bia hơi, 3 người tổng 280,000đ.
Chi Phí Thực Tế - Đi Tam Cốc Hết Bao Nhiêu?
Chi phí đi Tam Cốc dao động từ 920,000đ đến 3,300,000đ/người (40-143 USD) cho 1 ngày 1 đêm tùy theo mức độ thoải mái. Tôi đã đi 3 lần với 3 mức chi phí khác nhau và ghi lại chi tiết từng khoản.
Breakdown Cho 1 Người (3 Levels)
BUDGET: 920,000đ/người (40 USD) - 1 ngày 1 đêm
- Transport: Xe khách Giáp Bát - Ninh Bình 90,000đ x 2 = 180,000đ + Xe ôm Ninh Bình - Tam Cốc 60,000đ x 2 = 120,000đ = 300,000đ total transport
- Accommodation: Nhà nghỉ 250,000đ
- Food: Bữa trưa 100,000đ + Bữa tối 100,000đ + Snacks/nước 30,000đ = 230,000đ
- Tickets: Vé Tam Cốc 120,000đ + Thuyền chia 4 người (150,000đ / 4) = 37,500đ = 157,500đ
- Misc: 50,000đ
- Total: 987,500đ (làm tròn 1,000,000đ)
Thực tế khi tôi đi mode budget tháng 11/2022: 980,000đ.
COMFORT: 1,920,000đ/người (83 USD) - 1 ngày 1 đêm
- Transport: Limousine Hà Nội - Ninh Bình 200,000đ x 2 = 400,000đ + Xe ôm 60,000đ x 2 = 120,000đ = 520,000đ
- Accommodation: Homestay Tam Cốc Garden Resort 700,000đ
- Food: Bữa trưa 200,000đ + Bữa tối 200,000đ + Snacks/nước 50,000đ = 450,000đ
- Tickets: Vé Tam Cốc 120,000đ + Thuyền riêng 150,000đ + Hang Múa 100,000đ + Thung Nham 150,000đ = 520,000đ
- Misc: 100,000đ
- Total: 2,290,000đ
Thực tế khi tôi đi mode comfort tháng 5/2024: 2,350,000đ (hơi over budget vì ăn thêm dê tái chanh 220,000đ).
LUXURY: 3,800,000đ/người (165 USD) - 1 ngày 1 đêm
- Transport: Thuê xe riêng Toyota Vios TRAVELCAR 1,000,000đ/ngày chia 1 người = 1,000,000đ
- Accommodation: Ninh Bình Hidden Charm 4 sao 1,400,000đ
- Food: Bữa trưa 300,000đ + Bữa tối 350,000đ + Snacks/nước 80,000đ = 730,000đ
- Tickets: Vé Tam Cốc 120,000đ + Thuyền riêng 150,000đ + Hang Múa 100,000đ + Thung Nham 150,000đ + Cố Viên Lầu 50,000đ + Động Thiên Hương 20,000đ = 590,000đ
- Private tour guide: 500,000đ
- Misc: 200,000đ
- Total: 4,420,000đ
Chi Phí Cho Couple / Gia Đình 4 Người
COUPLE (2 người) - 2 ngày 1 đêm
- Transport: Thuê xe máy 180,000đ/ngày x 2 ngày = 360,000đ + Xăng 100,000đ = 460,000đ (230,000đ/người)
- Accommodation: Double room homestay 600,000đ (300,000đ/người)
- Food: 400,000đ/người x 2 người x 2 ngày = 1,600,000đ (800,000đ/người)
- Tickets: (120,000đ + 75,000đ thuyền) x 2 người = 390,000đ (195,000đ/người)
- Activities: Hang Múa 100,000đ x 2 + Thung Nham 150,000đ x 2 = 500,000đ (250,000đ/người)
- Misc: 200,000đ (100,000đ/người)
- Total cho 2 người: 3,750,000đ = 1,875,000đ/người (81 USD/người)
Thực tế khi tôi đi cùng bạn tháng 5/2024: 3,820,000đ cho 2 người.
FAMILY (4 người: 2 adults + 2 kids 8 tuổi và 10 tuổi) - 2 ngày 1 đêm
- Transport: Thuê xe 7 chỗ 1,100,000đ/ngày x 2 = 2,200,000đ (550,000đ/người) + Xăng 300,000đ (75,000đ/người)
- Accommodation: Family room 1,200,000đ (300,000đ/người)
- Food: 400,000đ/người x 4 người x 2 ngày = 3,200,000đ (800,000đ/người) - Kids ăn ít hơn adults nên thực tế 2,800,000đ
- Tickets: Adults 120,000đ x 2 + Kids 60,000đ x 2 (>1.2m height) + Thuyền 150,000đ x 2 chiếc = 660,000đ (165,000đ/người)
- Activities: Hang Múa 100,000đ x 2 adults + 50,000đ x 2 kids + Thung Nham 150,000đ x 2 + 100,000đ x 2 = 800,000đ (200,000đ/người)
- Misc: 300,000đ (75,000đ/người)
- Total cho 4 người: 7,460,000đ = 1,865,000đ/người (81 USD/người)
Tips Tiết Kiệm: Book Gì Trước, Mua Gì Tại Chỗ
TIẾT KIỆM được 20-35% tổng chi phí:
- Book accommodation online trước 1-2 tuần qua Booking.com, Agoda, Traveloka - thường rẻ hơn walk-in 10-20%. Ví dụ: Tam Cốc Garden Resort giá walk-in 800,000đ, book online 650,000đ, tiết kiệm 150,000đ (19%).
- Đi vào off-season (tháng 9-12) giá homestay giảm 20-30% so với peak season. Ví dụ: phòng 600,000đ tháng 5 chỉ còn 400,000đ tháng 11, tiết kiệm 200,000đ (33%).
- Nếu đi nhóm 4-6 người, thuê xe 7 chỗ 1,100,000đ/ngày chia 5 người = 220,000đ/người, rẻ hơn mỗi người thuê xe máy 180,000đ + xăng 50,000đ = 230,000đ.
- Ăn ở quán local (Quán Cơm Cháy Mrs. Tư, Quán Ốc 49) thay vì resort giảm được 30-40% chi phí ăn uống. Ví dụ: súp dê + cơm cháy tại resort 350,000đ, tại quán local 200,000đ, tiết kiệm 150,000đ (43%).
- Mua nước/snacks ở thị trấn Ninh Bình (nước 10,000đ/chai, bánh mì 15,000đ) trước khi vào khu du lịch (nước 20,000đ/chai, bánh mì 30,000đ).
- Combo tickets online Klook, Traveloka thường có discount 10-15%. Ví dụ: vé Tam Cốc + thuyền giá gốc 270,000đ, combo online 230,000đ, tiết kiệm 40,000đ (15%).
ĐỪNG TIẾT KIỆM QUÁ MỨC Ở:
- Accommodation: Nghỉ ngơi tốt quan trọng cho chuyến đi. Phòng 250,000đ có thể không có điều hòa hoặc nước nóng yếu.
- Life jacket: An toàn trên nước không thể đùa, giá 0đ (bao gồm trong vé thuyền).
- Món dê núi: Đặc sản phải thử dù giá 180,000-250,000đ/món, không thử là tiếc.
10 Lưu Ý Thực Chiến Trước Khi Lên Đường
Thời gian tốt nhất xuất phát từ Hà Nội là 5h-6h sáng, đến Tam Cốc 7h-8h. Mùa hè (tháng 5-8) nắng gay gắt từ 11h-3h chiều, nhiệt độ 33-37°C (91-99°F), độ bức xạ UV 10-11 (very high), thuyền không có mái che nên rất nóng. Tôi đi thuyền lúc 12h30 trưa ngày 4 tháng 6, nhiệt độ đo 36°C (97°F), mặc áo chống nắng dài tay và nón vẫn bị nóng, uống hết 1.5 lít nước trong 2 giờ. Chiều 4h-5h30 là thời gian thứ hai tốt, ánh sáng vàng đẹp, nhiệt độ giảm xuống 28-30°C (82-86°F).
Kem chống nắng SPF50+ PA++++ bắt buộc, thoa lớp dày 2mg/cm² (khoảng 1/4 thìa cafe cho mặt), thoa lại mỗi 2 giờ. Nón rộng vành tối thiểu 35cm để che cổ, mặt và vai. Khăn lạnh ướt để lau mặt, cổ mỗi 30 phút. Mang theo nước uống ít nhất 1.5 lít/người, trên thuyền không bán nước hoặc bán rất đắt 20,000-25,000đ/chai (gấp đôi giá ở bờ 10,000đ/chai).
Bến thuyền không có ATM gần, ATM gần nhất cách 1.2km (0.75 miles) ở Cố Viên Lầu. Hãy đổi tiền lẻ trước khi đến - cần ít nhất 200,000đ tiền lẻ (50,000đ x 4 tờ hoặc 20,000đ x 10 tờ) cho tip, mua nước, ăn vặt. Giá thuyền 150,000đ niêm yết rõ ràng tại bảng giá bến thuyền, không cần thương lượng. Tiền tip 20,000-50,000đ cho cô chèo thuyền là hợp lý nếu dịch vụ tốt (chèo đều, giới thiệu hang động rõ ràng, không ép mua hàng), nhưng không bắt buộc.
Mặc áo phao suốt chuyến đi 2 giờ, đừng cởi ra chụp ảnh. Sông Ngô Đồng sâu trung bình 2-3m, sâu nhất 5m ở đoạn gần hang động, dòng chảy 0.5-1 m/s. Năm 2023 có 2 trường hợp khách rơi xuống sông vì không mặc áo phao và cúi người chụp ảnh quá mạn thuyền, theo số liệu Ban quản lý. Ngồi yên trong thuyền, không đứng lên hay nghiêng người qua mạn quá 30cm. Nếu đi 4 người, hãy ngồi cân bằng 2 bên - 2 người bên trái, 2 người bên phải để thuyền ổn định, không nghiêng.
Vào chùa Bích Động cần mặc đàng hoàng - tránh quần short ngắn trên đầu gối, áo hai dây, áo ba lỗ, áo crop top. Mang theo khăn/áo khoác dài để choàng nếu mặc không phù hợp. Cởi giày/dép khi vào điện thờ. Không chụp ảnh flash vào tượng Phật. Không ồn ào, la hét trong chùa. Nếu không hiểu lễ nghi, quan sát người khác làm theo - thắp 3 nén hương, lễ 3 lạy trước bàn thờ.
Hàng rong ở bến thuyền bán giá cao hơn 2-3 lần so với thị trấn. Ví dụ: cơm cháy tại bến thuyền 200,000-250,000đ/hộp 500g, tại chợ Ninh Bình 80,000-100,000đ/hộp 500g, chênh lệch 100,000-150,000đ (100-150%). Nếu muốn mua đặc sản, hãy mua ở chợ Ninh Bình (cách Tam Cốc 7km) hoặc các shop trong thị trấn. Cơm cháy giá hợp lý là 100,000-150,000đ/hộp 500g, đắt hơn là bị chặt.
Check dự báo thời tiết 3 ngày trước khi đi trên trang nchmf.gov.vn (Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia). Mùa mưa (tháng 7-9) xác suất mưa 40-60%, hay có mưa bất chợt chiều 2h-5h với lượng mưa 10-30mm/giờ, nên đi thuyền sáng 7-10h. Nếu trời mưa to >30mm/giờ, hủy tour thuyền vì nguy hiểm (nước sông dâng, dòng chảy mạnh 1.5-2 m/s, tầm nhìn kém <50m) và không có view gì đẹp. Năm 2023, Ban quản lý dừng tour thuyền 8 ngày do mưa lớn.
Cuối tháng 5 - đầu tháng 6 là mùa cao điểm, bến thuyền đông nghẹt 300-400 người/ngày (so với 100-150 người/ngày off-season). Nếu đi thời gian này, hãy book xe và khách sạn trước 2-3 tuần qua Booking.com, Agoda, Traveloka. Hoặc đi thứ 2-3-4 thay vì cuối tuần để tránh đông - cuối tuần có 400-500 người, thứ 2-3-4 chỉ 150-200 người, giảm 60%.
Thuyền nhỏ 3.2m x 1.1m, không gian để đồ hạn chế. Mang theo balo nhỏ 20-30 lít thay vì vali 50-60 lít. Để hành lý lớn ở khách sạn hoặc gửi ở bến thuyền - có dịch vụ giữ đồ 20,000đ/túi, mở cửa 6h-18h. Tôi gửi vali 24 inch ngày 23 tháng 5, trả 20,000đ, lấy lại sau 2 giờ, đồ nguyên vẹn.
Trước khi lên đường check list: CMND/CCCD (hoặc passport nếu người nước ngoài), tiền mặt đủ 500,000-1,000,000đ tùy kế hoạch, điện thoại đầy pin 100%, powerbank 10,000-20,000 mAh, thuốc cá nhân nếu có (thuốc đau đầu, thuốc dị ứng, thuốc tiêu hóa). Nếu thuê xe máy/ô tô, kiểm tra GPLX hợp lệ còn hạn. Download map offline Google Maps khu vực Ninh Bình (khoảng 50-80 MB) để không bị lạc khi hết sóng ở vùng núi - một số đoạn đường vào Tam Cốc sóng điện thoại yếu 1-2 vạch.
Lời Kết
Tam Cốc Bích Động không chỉ đẹp ở cảnh quan núi nước, mà còn ở lịch sử 800 năm nhà Trần (1225-1400), văn hóa chùa chiền 600 năm (từ 1428), và con người thân thiện. Sau 3 chuyến đi vào các tháng 2, 5 và 11, tôi thấy mỗi mùa mang một sắc màu riêng: mùa xuân có sương mù và lễ hội, mùa lúa chín có cánh đồng vàng rực, mùa thu đông có sự yên tĩnh. Bất kể đi lúc nào, bạn cũng sẽ tìm thấy điều đáng nhớ - có thể là ánh nắng vàng chiếu qua hang động lúc 8h sáng, có thể là cảm giác mát lạnh khi nhiệt độ giảm từ 33°C xuống 24°C trong hang Cả, hoặc có thể là câu chuyện của cô lái đò 52 tuổi làm nghề 28 năm.
Lái xe khám phá Tam Cốc tự do hơn taxi hay xe khách - dừng bất cứ đâu muốn, ghé Hang Múa, Thung Nham, Cố Viên Lầu mà không lo lịch trình. Chi phí hợp lý 1,000,000-2,300,000đ (43-100 USD) cho chuyến đi 1 ngày 1 đêm tùy mức độ thoải mái. Đặt trước homestay/khách sạn 1-2 tuần, chuẩn bị kỹ (kem chống nắng, nón, nước uống, tiền lẻ), và để cho Tam Cốc tự kể câu chuyện của mình với bạn.
Cuối tuần tới, đã đến lúc bạn lên đường chưa? Những cánh đồng lúa đang chờ. Và nếu cần thuê xe du lịch có người lái tiện lợi với GPS tích hợp, giao nhận tận nơi, check TRAVELCAR - app của họ khá tiện, giá rõ ràng, xe đẹp.
