Tháng trước, anh Minh thuê xe 16 chỗ đưa đoàn công ty đi team building ở Vũng Tàu. Về đến nơi mới phát hiện 2 vali hành lý thất lạc. Nhà xe từ chối bồi thường vì "không có quy định trong hợp đồng". Tranh chấp kéo dài cả tháng. Thực tế, nếu hiểu rõ quyền lợi được pháp luật bảo vệ ngay từ đầu, anh Minh đã tránh được rắc rối này.
Hợp đồng vận chuyển hành khách được pháp luật quy định như thế nào?
Hợp đồng vận chuyển hành khách là sự thỏa thuận giữa bên vận chuyển và hành khách, trong đó bên vận chuyển cam kết chuyên chở hành khách cùng hành lý đến địa điểm đã định, còn hành khách thanh toán cước phí tương ứng. Điều 522 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ bản chất này.
Xe hợp đồng vận chuyển hành khách
Loại hợp đồng này mang ba đặc điểm pháp lý quan trọng. Thứ nhất, đây là hợp đồng song vụ vì cả hai bên đều có quyền và nghĩa vụ đối ứng. Bên vận chuyển có nghĩa vụ đưa khách đến đích an toàn, đổi lại được nhận cước phí. Thứ hai, tính đền bù thể hiện ở việc hành khách trả tiền để nhận dịch vụ vận chuyển tương xứng. Thứ ba, hợp đồng có hiệu lực ngay khi các bên thỏa thuận xong nội dung chính, dù việc vận chuyển thực tế diễn ra sau đó.
Nghị định 158/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/01/2025 đã bổ sung nhiều quy định chi tiết hơn về kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng. Theo đó, đơn vị kinh doanh vận tải phải có Giấy phép kinh doanh vận tải bằng ô tô mới được tham gia lĩnh vực này.
Hình thức nào được công nhận cho hợp đồng vận chuyển hành khách?
Pháp luật công nhận ba hình thức: văn bản, lời nói và hành vi cụ thể. Điều 523 Bộ luật Dân sự 2015 không bắt buộc phải lập hợp đồng bằng văn bản trong mọi trường hợp.
Hình thức văn bản phổ biến nhất khi thuê xe du lịch, xe hợp đồng theo chuyến. Hợp đồng ghi rõ lộ trình, giá cước, thời gian thực hiện và trách nhiệm các bên. Hình thức lời nói thường gặp khi gọi taxi, xe ôm công nghệ. Bạn thông báo điểm đến, tài xế đồng ý chở và báo giá. Hình thức hành vi cụ thể diễn ra khi lên xe buýt, quẹt thẻ tàu điện.
Nhiều người thắc mắc vé xe có phải hợp đồng vận chuyển không. Câu trả lời là không. Vé chỉ là bằng chứng giao kết hợp đồng, chứa thông tin giờ khởi hành, điểm đến, giá tiền. Bản thân hợp đồng bao gồm toàn bộ thỏa thuận về quyền và nghĩa vụ các bên.
Đáng chú ý, Nghị định 158/2024 cho phép sử dụng hợp đồng điện tử. Lái xe phải có thiết bị truy cập nội dung hợp đồng và danh sách hành khách khi lực lượng chức năng kiểm tra.
Bên vận chuyển có quyền và nghĩa vụ gì theo quy định?
Bên vận chuyển có nghĩa vụ chuyên chở hành khách an toàn đến đúng địa điểm, đúng giờ, bằng phương tiện đã thỏa thuận. Điều 524 Bộ luật Dân sự 2015 liệt kê cụ thể các nghĩa vụ này.
Nghĩa vụ quan trọng nhất là đảm bảo an toàn. Bên vận chuyển không được chở vượt quá trọng tải, phải bố trí đủ chỗ ngồi cho hành khách. Việc mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự với hành khách là bắt buộc theo quy định pháp luật. Ngoài ra, bên vận chuyển còn có nghĩa vụ chuyên chở hành lý và trả lại cho hành khách tại địa điểm thỏa thuận.
Về quyền, bên vận chuyển được yêu cầu hành khách trả đủ cước phí và phí hành lý vượt mức quy định. Đặc biệt, bên vận chuyển có quyền từ chối chuyên chở trong ba trường hợp. Một là khi hành khách không chấp hành quy định hoặc gây mất trật tự công cộng. Hai là khi tình trạng sức khỏe hành khách có thể gây nguy hiểm cho chính họ hoặc người khác. Ba là để ngăn ngừa dịch bệnh lây lan.
Với xe kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng, Nghị định 158/2024 yêu cầu phải dán phù hiệu "XE HỢP ĐỒNG" kích thước tối thiểu 6x20cm bằng vật liệu phản quang. Các đơn vị uy tín như TravelCar đều tuân thủ nghiêm ngặt quy định này khi cung cấp dịch vụ thuê xe có lái cho khách hàng.
Hành khách được bảo vệ quyền lợi như thế nào trong hợp đồng vận chuyển?
Hành khách có quyền được vận chuyển đúng phương tiện, đúng lộ trình đã thỏa thuận và được miễn cước hành lý trong hạn mức quy định. Điều 526, 527 Bộ luật Dân sự 2015 quy định chi tiết.
Trước hết, hành khách có nghĩa vụ trả đủ cước phí, có mặt đúng giờ xuất phát và tuân thủ quy định an toàn giao thông. Hành lý mang theo người, hành khách tự chịu trách nhiệm bảo quản.
Ngược lại, hành khách được hưởng nhiều quyền lợi quan trọng. Nếu bên vận chuyển không thực hiện đúng cam kết về thời gian, địa điểm, hành khách có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại. Trường hợp hành lý ký gửi bị mất hoặc hư hỏng do lỗi bên vận chuyển, hành khách được quyền đòi bồi thường theo Điều 528 Bộ luật Dân sự. Quay lại câu chuyện của anh Minh ở đầu bài, theo luật, nhà xe phải chịu trách nhiệm với hành lý thất lạc nếu anh đã giao cho họ bảo quản.
Hành khách cũng có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng. Nếu hủy trước giờ xuất phát theo quy định của bên vận chuyển, hành khách được hoàn lại cước phí tương ứng.
Nội dung tối thiểu nào phải có trong hợp đồng vận tải hành khách?
Hợp đồng vận tải hành khách phải có đầy đủ thông tin về đơn vị kinh doanh vận tải, hành khách, xe, hành trình và giá trị hợp đồng. Khoản 2 Điều 17 Nghị định 158/2024 quy định rõ.
Cụ thể, hợp đồng cần ghi nhận tên, địa chỉ, mã số thuế của đơn vị kinh doanh vận tải cùng thông tin người đại diện ký kết. Phía hành khách hoặc người thuê vận tải cũng cần cung cấp tên, số căn cước công dân, địa chỉ, số điện thoại. Thông tin xe bao gồm biển kiểm soát và sức chứa. Hành trình vận chuyển phải nêu rõ thời gian bắt đầu, kết thúc, địa chỉ điểm đầu, điểm cuối, các điểm đón trả khách, cự ly km và số lượng hành khách.
Điểm quan trọng: đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng phải lưu trữ hợp đồng kèm danh sách hành khách tối thiểu 3 năm. Quy định này giúp giải quyết tranh chấp phát sinh và phục vụ công tác kiểm tra của cơ quan chức năng.
Với hợp đồng điện tử, đơn vị kinh doanh vận tải phải cung cấp giao diện phần mềm cho hành khách truy cập toàn bộ nội dung. Hóa đơn điện tử của chuyến đi được gửi đến tài khoản hành khách và cơ quan Thuế theo quy định.
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi vận chuyển hành khách được xác định thế nào?
Bên vận chuyển phải bồi thường nếu tính mạng, sức khỏe và hành lý của hành khách bị thiệt hại do lỗi trong quá trình vận chuyển. Điều 528 Bộ luật Dân sự 2015 quy định nguyên tắc này.
Trách nhiệm bồi thường phát sinh khi hành khách bị thương, hành lý mất mát hoặc hư hỏng do lỗi của bên vận chuyển. Mức bồi thường căn cứ vào thiệt hại thực tế và thỏa thuận giữa các bên. Một số nhà xe quy định mức bồi thường tối đa trong hợp đồng, hành khách nên đọc kỹ trước khi ký.
Tuy nhiên, bên vận chuyển không phải bồi thường trong hai trường hợp. Một là thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi của hành khách như không tuân thủ quy định an toàn. Hai là do sự kiện bất khả kháng như thiên tai, địch họa mà không thể lường trước và khắc phục.
Câu chuyện thực tế từ khách hàng TravelCar: Chị Lan thuê xe đi Đà Lạt, trên đường xe gặp sự cố máy móc phải dừng sửa 2 tiếng. Nhờ hợp đồng ghi rõ cam kết về thời gian, chị được hỗ trợ giảm 15% cước phí chuyến đi. Rõ ràng, hợp đồng chặt chẽ bảo vệ quyền lợi cả hai bên.
Những điều cần làm khi ký hợp đồng thuê xe vận chuyển hành khách
Để tránh rắc rối, bạn nên kiểm tra kỹ một số nội dung trước khi ký hợp đồng. Xác nhận đơn vị vận tải có Giấy phép kinh doanh vận tải hợp lệ. Đọc kỹ điều khoản về trách nhiệm bồi thường khi xảy ra sự cố. Yêu cầu ghi rõ lộ trình, các điểm đón trả và thời gian cụ thể. Giữ lại một bản hợp đồng để đối chiếu khi cần.
Nếu thuê xe theo nhóm hoặc công ty, nên lập danh sách hành khách kèm số điện thoại liên hệ. Điều này không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn tiện cho việc điểm danh, liên lạc trong hành trình.
Cuối cùng, hãy chọn đơn vị có uy tín, quy trình rõ ràng và cam kết tuân thủ pháp luật. Một hợp đồng minh bạch chính là nền tảng cho chuyến đi an tâm.
Bài viết cập nhật theo Bộ luật Dân sự 2015 và Nghị định 158/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/01/2025.
