Renee Bruns – cô gái Mỹ đang giữ kỷ lục Guinness với 124 quốc gia ghé thăm bằng xe lăn – từng chia sẻ rằng Việt Nam là một trong những nơi khiến cô cảm thấy thân thiện nhất. Người dân sẵn sàng giúp đỡ cô tiếp cận những điểm đến khó khăn. Câu chuyện của Renee không phải ngoại lệ. Nhiều người khuyết tật Việt Nam cũng đang tự tin chinh phục những hành trình của riêng mình, bất chấp hạ tầng chưa hoàn hảo. Du lịch không còn là giấc mơ xa vời với bất kỳ ai.
Chuẩn bị gì trước khi du lịch bằng xe lăn?
Nghiên cứu điểm đến trước ít nhất 2-4 tuần là bước quan trọng nhất cho người khuyết tật. Khác với khách thông thường có thể quyết định chuyến đi trong vài ngày, người sử dụng xe lăn cần thời gian kiểm tra kỹ tiện nghi tại nơi đến.
Việc đầu tiên là liên hệ trực tiếp khách sạn hoặc khu du lịch. Đừng chỉ dựa vào thông tin trên website. Hỏi cụ thể: phòng có cửa rộng bao nhiêu cm, nhà vệ sinh có tay vịn không, có bậc thang từ sảnh vào phòng không. Yêu cầu họ gửi ảnh thực tế nếu cần. Một số nơi ghi "phù hợp người khuyết tật" nhưng thực tế lại thiếu nhiều tiện nghi cơ bản.
Đồ dùng y tế cần chuẩn bị đầy đủ hơn bình thường. Ngoài thuốc điều trị theo đơn, mang thêm thuốc tiêu hóa, thuốc dị ứng, băng gạc cơ bản. Photocopy đơn thuốc thành 2-3 bản để đề phòng thất lạc hành lý – khi đó vẫn có thể mua thuốc tại điểm đến. Bảo hiểm du lịch nên mua sớm, nhưng cần đọc kỹ điều khoản loại trừ. Một số hãng từ chối bồi thường với người có thương tật vĩnh viễn trên 50%, trong khi nhiều hãng khác không có hạn chế này.
Điểm du lịch tiếp cận cho người khuyết tật ở Việt Nam hiện nay ra sao?
Hạ tầng du lịch tiếp cận tại Việt Nam đang dần cải thiện, dù chưa đồng đều giữa các vùng miền. Dưới đây là những điểm đến đã có cơ sở vật chất hỗ trợ người khuyết tật tốt nhất hiện nay.
Miền Bắc
Hà Nội có một số địa điểm thuận tiện cho du khách xe lăn. Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam được đánh giá cao với nhà vệ sinh riêng cho người khuyết tật, xe lăn miễn phí cho khách mượn, lối đi riêng và thang máy hỗ trợ di chuyển giữa các tầng. Bảo tàng Dân tộc học và Văn Miếu – Quốc Tử Giám cũng đã được cải tạo để người khuyết tật tiếp cận dễ dàng hơn.
Hạ Long là điểm sáng với chính sách ưu đãi rõ ràng. Từ tháng 7/2023, người khuyết tật đặc biệt nặng và nặng được miễn phí tham quan vịnh Hạ Long theo Nghị định 28/2012. Bảo tàng Quảng Ninh thiết kế hiện đại với 6 thang máy đứng, 2 thang cuốn và đường dốc riêng cho xe lăn.
Miền Trung
Đà Nẵng đi đầu trong phát triển du lịch tiếp cận. Bà Nà Hills vận hành lối đi riêng cho xe lăn hơn 10 năm qua, có nhân viên hỗ trợ đỡ, dìu, thậm chí cõng khách khi mệt. Bãi biển Mỹ Khê và Công viên Biển Đông có 2 lối đi xuống mép nước thiết kế trên cát, giúp người xe lăn tiếp cận biển thuận tiện hơn.
Tại Huế, Đại Nội đã xây dựng nhà vệ sinh riêng và lối đi dành cho xe lăn từ Ngọ Môn đến sân điện Thái Hòa. Tuy nhiên, khi vào sân điện cần sự hỗ trợ của người khác do chưa có đường dốc. Đội ngũ nhân viên tại đây sẵn sàng giúp đỡ khi được yêu cầu.
Miền Nam
TP. Hồ Chí Minh có nhiều địa điểm áp dụng chính sách ưu đãi. Dinh Độc Lập miễn phí tham quan cho người khuyết tật đặc biệt nặng. Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh miễn vé hoàn toàn cho nhóm này và giảm 50% cho người khuyết tật nặng. Saigon Waterbus cũng miễn vé cho người khuyết tật và thương binh.
Di chuyển thế nào cho thuận tiện khi đi xe lăn?
Lựa chọn phương tiện phù hợp quyết định 50% sự thoải mái của chuyến đi. Mỗi loại có ưu nhược điểm riêng, tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe và quãng đường di chuyển.
Đi máy bay là lựa chọn phổ biến cho quãng đường dài. Các hãng hàng không như Vietjet, Vietnam Airlines đều có dịch vụ hỗ trợ xe lăn với 3 cấp độ: WCHR (hỗ trợ di chuyển dưới mặt đất, tự lên xuống máy bay), WCHS (hỗ trợ lên xuống máy bay), WCHC (hỗ trợ toàn bộ quá trình). Đặt dịch vụ trước ít nhất 48 giờ qua hotline hoặc email để hãng bố trí nhân viên.
Tàu hỏa có lối riêng tại một số ga lớn như Đà Nẵng, Hà Nội. Tuy nhiên, độ chênh giữa sàn ga và cửa toa khá cao, cần người hỗ trợ nâng xe lăn. Xe buýt công cộng hiện chưa thân thiện với người khuyết tật – sàn xe cao, cửa hẹp.
Thuê xe riêng có tài xế là giải pháp linh hoạt nhất cho người khuyết tật. Không phải chen chúc, chờ đợi, có thể dừng nghỉ bất cứ lúc nào cần. Nhiều gia đình có người thân khuyết tật đã chọn TravelCar để đặt xe riêng khi đi du lịch, đặc biệt với những hành trình liên tỉnh cần sự chủ động cao. Xe có thể chứa xe lăn gấp gọn trong cốp mà không ảnh hưởng đến không gian ngồi.
Khách sạn nào có phòng dành cho người khuyết tật?
Hầu hết khách sạn 4-5 sao tại Việt Nam đều có ít nhất 1-2 phòng tiếp cận theo quy chuẩn xây dựng. Tuy nhiên, số lượng hạn chế nên cần đặt sớm, đặc biệt vào mùa cao điểm.
Tiêu chí chọn phòng cơ bản gồm: cửa ra vào rộng từ 80cm trở lên để xe lăn đi qua, nhà vệ sinh có tay vịn, không có bậc thang từ hành lang vào phòng, vòi sen có ghế ngồi hoặc có thể tháo rời. Một số khách sạn còn trang bị chuông báo khẩn cấp trong toilet.
Mức giá phòng tiếp cận thường tương đương phòng thường cùng hạng, đôi khi còn được ưu tiên tầng thấp gần thang máy. Trước khi đặt, gọi điện trực tiếp hỏi chi tiết thay vì chỉ đặt online. Yêu cầu nhân viên mô tả hoặc gửi ảnh phòng thực tế – điều này giúp tránh những bất ngờ không mong muốn khi nhận phòng.
Những người đã trải nghiệm nói gì?
Anh Trí – một người sử dụng xe lăn – từng thực hiện chuyến đi 30 ngày xuyên nước Mỹ từ bờ Đông sang bờ Tây. Anh chia sẻ trên VnExpress rằng xe lăn không phải trở ngại với những ai có đam mê và khát vọng khám phá. Điều quan trọng là chuẩn bị kỹ và chấp nhận linh hoạt khi có sự cố.
Chị Trịnh Thị Thu Thủy – người sáng lập website dulichtiepcan.com – kể về hành trình gian nan khi khảo sát điểm đến. Có khi đi 10 điểm mà không tìm được nơi nào thực sự phù hợp. Nhưng chính những khó khăn đó thúc đẩy chị xây dựng trang thông tin, giúp người khuyết tật khác không phải mò mẫm như mình.
Thực tế tại Việt Nam, nhiều gia đình đã tìm được giải pháp riêng. Thay vì phụ thuộc tour công cộng hay phương tiện công cộng, họ chủ động thuê xe riêng để kiểm soát lịch trình. Một khách hàng của TravelCar chia sẻ rằng việc có tài xế riêng giúp ông bà nội 75 tuổi ngồi xe lăn của gia đình cô được nghỉ ngơi bất cứ lúc nào cần, không bị áp lực theo kịp đoàn.
Lưu ý quan trọng trước mỗi chuyến đi
Kiểm tra sức khỏe với bác sĩ 1-2 tuần trước chuyến đi, đặc biệt nếu có bệnh nền. Mang đủ thuốc cho cả hành trình cộng thêm 3-5 ngày dự phòng. Photo đơn thuốc giữ riêng với thuốc – nếu mất hành lý vẫn có thể mua bổ sung.
Đặt mọi dịch vụ hỗ trợ trước 48-72 giờ: xe lăn sân bay, phòng khách sạn tiếp cận, xe đưa đón. Điều này giúp đơn vị cung cấp dịch vụ chuẩn bị nhân lực và phương tiện phù hợp.
Nên có người đi cùng hỗ trợ, đặc biệt với chuyến đi đầu tiên hoặc đến điểm mới. Ngay cả những địa điểm "thân thiện với xe lăn" vẫn có thể phát sinh tình huống cần hỗ trợ như đường dốc quá cao, cửa nặng khó mở. Cuối cùng, linh hoạt điều chỉnh lịch trình theo sức khỏe thực tế – đừng ép bản thân theo kịp mọi người nếu cảm thấy mệt. Chuyến đi thuộc về bạn.
Tham khảo thêm: dulichtiepcan.com - Trang thông tin du lịch tiếp cận cho người khuyết tật tại Việt Nam
