Năm 2014, anh Nguyễn Hữu Trí ngồi trên chiếc xe lăn, một mình băng qua 15 bang nước Mỹ trong 30 ngày. Không người đi kèm, không hỗ trợ đặc biệt. Anh đã chứng minh rằng rào cản thực sự không nằm ở đôi chân mà ở sự chuẩn bị.
Tại Việt Nam, gần 7.8 triệu người khuyết tật cũng đang khao khát những chuyến đi như thế. Họ muốn ngắm hoàng hôn Hạ Long, thở không khí se lạnh Đà Lạt, hay đơn giản là được rong ruổi cùng gia đình. Thực tế thì nhiều khách sạn ghi "phòng cho người khuyết tật" nhưng cửa nhà vệ sinh chỉ 60cm - xe lăn không vào nổi. Taxi thường không đủ không gian. Thông tin về điểm đến tiếp cận rải rác và thiếu tin cậy.
Dưới đây là 8 lời khuyên thực tiễn từ những người đã trải nghiệm, giúp chuyến du lịch của người khuyết tật trở nên suôn sẻ hơn.
#1. Nghiên Cứu Điểm Đến Và Lên Kế Hoạch Từ Sớm
Bắt đầu nghiên cứu ít nhất 2-4 tuần trước chuyến đi. Với người bình thường, một chuyến đi có thể được quyết định trong vài ngày. Nhưng với người khuyết tật, mỗi chi tiết đều cần được kiểm tra kỹ: khách sạn có thang máy không, nhà hàng có lối đi cho xe lăn không, điểm tham quan có nhà vệ sinh phù hợp không.
Renee Bruns, cô gái người Mỹ đang nắm giữ kỷ lục Guinness với 124 quốc gia đã đến bằng xe lăn, luôn nghiên cứu trước mọi điểm đến. Cô tìm hiểu về phương tiện công cộng, đặt chỗ ở vị trí trung tâm, và tra cứu lối vào từng địa điểm trước khi đến. Khi ghé thăm tháp Eiffel, cô đi thẳng đến lối vào dành riêng vì đã biết trước vị trí.
Tại Việt Nam, trang web dulichtiepcan.com cung cấp thông tin về các điểm tham quan, nhà hàng, khách sạn phù hợp cho người khuyết tật. Về thời điểm đặt chỗ, phòng dành cho người khuyết tật thường có số lượng hạn chế. Đặt trước 2-3 tuần là an toàn, đặc biệt vào mùa cao điểm hoặc dịp lễ.
#2. Chọn Phương Tiện Di Chuyển Phù Hợp - Ưu Tiên Thuê Xe Có Tài Xế
Thuê xe có tài xế là lựa chọn tối ưu nhất cho đa số trường hợp. Xe khách liên tỉnh thường không có không gian cho xe lăn. Taxi truyền thống chật hẹp và tài xế không được đào tạo hỗ trợ. Còn việc tự lái đòi hỏi phương tiện chuyên dụng mà không phải ai cũng có.
Thuê xe riêng có tài xế giải quyết được hầu hết vấn đề. Không gian xe 7 chỗ hoặc lớn hơn đủ để xếp xe lăn vào cốp. Tài xế có thể hỗ trợ lên xuống xe, mang hành lý, và chờ đợi không giới hạn thời gian. Quan trọng nhất, bạn hoàn toàn chủ động lịch trình - dừng nghỉ bất cứ lúc nào, đổi điểm đến khi sức khỏe không cho phép, hay đơn giản là ngồi ngắm cảnh thêm vài phút.
Nhiều gia đình đã chọn dịch vụ thuê xe có tài xế của TravelCar cho các chuyến đi với người thân khuyết tật. Xe giao tận nơi, tài xế được hướng dẫn hỗ trợ chu đáo. Chi phí dao động từ 1.2 đến 2 triệu đồng mỗi ngày tùy loại xe và quãng đường, đã bao gồm xăng và tài xế - thường hợp lý hơn so với đi taxi nhiều chặng.
#3. Kiểm Tra Kỹ Tiêu Chuẩn Khách Sạn Tiếp Cận
Ưu tiên phòng tầng thấp có thang máy, nhà vệ sinh có tay vịn và cửa rộng tối thiểu 80cm. Đây là những tiêu chuẩn cơ bản nhất. Nhưng đừng chỉ tin vào mô tả trên website. Nhiều nơi ghi "accessible room" mà thực tế chỉ là phòng rộng hơn bình thường một chút.
Gọi điện trực tiếp cho khách sạn và hỏi cụ thể: chiều rộng cửa phòng tắm bao nhiêu, có ghế trong buồng tắm không, bồn cầu có tay vịn không, công tắc đèn ở độ cao nào. Yêu cầu họ gửi ảnh thực tế qua email nếu có thể.
Một vị khách du lịch giàu kinh nghiệm từng chia sẻ: luôn lấy xác nhận bằng văn bản về các tiện nghi hỗ trợ, bởi người trực điện thoại không phải lúc nào cũng biết rõ khách sạn có gì. Chị Trịnh Thị Thu Thủy, người sáng lập dự án Du lịch tiếp cận, từng kể có những ngày đi khảo sát hơn chục khách sạn mà không tìm được nơi nào thực sự phù hợp.
#4. Chuẩn Bị Đồ Dùng Thiết Yếu Và Thuốc Men Đầy Đủ
Mang theo thuốc theo đơn đủ cho toàn chuyến đi cộng thêm 3-5 ngày dự phòng, phụ kiện xe lăn dự phòng, và sạc pin cho các thiết bị hỗ trợ. Đây là ba thứ quan trọng nhất không được quên.
Mang theo bản sao đơn thuốc, tốt nhất có bản dịch tiếng Anh nếu đi nước ngoài hoặc đến vùng du lịch quốc tế. Chuẩn bị sẵn danh sách số điện thoại khẩn cấp: bệnh viện gần nhất, đường dây nóng bảo hiểm, số liên lạc người thân. Với những người dùng xe lăn điện, kiểm tra trước nguồn điện tại khách sạn và mang theo ổ cắm chuyển đổi nếu cần.
Nhiều người hỏi có nên thuê xe lăn tại điểm đến thay vì mang theo không. Điều này phụ thuộc vào loại xe lăn bạn sử dụng. Xe lăn thủ công gấp gọn có thể mang theo dễ dàng. Nhưng nếu dùng xe lăn điện chuyên dụng đã được điều chỉnh theo cơ thể, tốt hơn hết là mang theo xe của mình. Tại Hà Nội và TP.HCM, có dịch vụ cho thuê xe lăn với giá từ 80.000-150.000 đồng mỗi ngày nếu cần.
#5. Mua Bảo Hiểm Du Lịch Có Điều Khoản Phù Hợp
Bảo hiểm du lịch giúp bảo vệ trước các rủi ro về y tế, tai nạn và cả thiết bị hỗ trợ bị hư hỏng hoặc mất mát. Theo một khảo sát tại Mỹ năm 2022, 96% du khách khuyết tật từng gặp vấn đề về chỗ ở khi đi du lịch, 86% gặp vấn đề với chuyến bay, và 79% gặp khó khăn với phương tiện di chuyển. Những sự cố này có thể phát sinh chi phí lớn.
Khi chọn bảo hiểm, đọc kỹ điều khoản loại trừ. Một số gói không cover bệnh nền hoặc tình trạng y tế đã có từ trước. Ưu tiên các gói có điều khoản bảo vệ thiết bị hỗ trợ như xe lăn, máy trợ thính. Giữ lại tất cả hóa đơn và chứng từ trong suốt chuyến đi để việc bồi thường được xử lý nhanh chóng.
#6. Chọn Điểm Đến Thân Thiện Với Người Khuyết Tật Tại Việt Nam
Hà Nội, Đà Nẵng và một số khu nghỉ dưỡng cao cấp đang dẫn đầu về khả năng tiếp cận. Tại Hà Nội, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Bảo tàng Dân tộc học, Bảo tàng Phụ nữ và khu phố sách đều có công trình tiếp cận cho người khuyết tật. Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam là một trong những điển hình tốt với nhà vệ sinh riêng, xe lăn dành cho khách, lối đi riêng và thang máy hỗ trợ.
Vịnh Hạ Long áp dụng chính sách miễn phí tham quan cho người khuyết tật đặc biệt nặng và người khuyết tật nặng từ tháng 7/2023. Cảng tàu Hạ Long đã có đường dốc để xe lăn có thể tự di chuyển. Tại miền Trung, Ba Na Hills nổi tiếng với dịch vụ đón tiếp khách khuyết tật chu đáo, có lối đi riêng và nhân viên hỗ trợ bất cứ lúc nào. Bãi biển Mỹ Khê cũng có lối đi dành riêng cho xe lăn.
Dù vậy, hạ tầng tổng thể vẫn còn nhiều hạn chế. Trước mỗi chuyến đi, liên hệ trực tiếp với điểm đến để xác nhận các tiện nghi hỗ trợ là điều cần thiết.
#7. Linh Hoạt Lịch Trình Khi Đi Cùng Nhóm
Giao tiếp rõ ràng về nhu cầu và linh hoạt trong lịch trình là hai nguyên tắc quan trọng nhất khi đi du lịch nhóm. Người khuyết tật thường di chuyển chậm hơn, cần nghỉ ngơi nhiều hơn. Thay vì cố gắng theo kịp mọi người, hãy lên lịch trình phù hợp với người có khả năng vận động hạn chế nhất trong nhóm.
Không nhất thiết phải tham gia tất cả hoạt động. Nếu một điểm đến không có lối tiếp cận, người khuyết tật hoàn toàn có thể ở lại quán cà phê gần đó và hẹn gặp lại nhóm sau. Đừng xem đây là bỏ lỡ - đôi khi những khoảnh khắc thư thái một mình cũng là một phần của trải nghiệm du lịch.
Khi đi cùng nhóm đông, thuê xe riêng qua TravelCar giúp chủ động hoàn toàn. Muốn dừng thêm 30 phút để ngắm cảnh? Được. Cần đổi điểm đến vì đường đi quá khó khăn? Tài xế sẽ điều chỉnh ngay. Sự linh hoạt này đặc biệt quan trọng khi đi cùng người khuyết tật.
#8. Kiểm Tra Sức Khỏe Trước Chuyến Đi
Khám sức khỏe tổng quát 1-2 tuần trước chuyến đi để đảm bảo cơ thể sẵn sàng cho hành trình. Với người khuyết tật, điều này càng quan trọng hơn. Bác sĩ có thể tư vấn về các loại thuốc cần mang theo, những hoạt động nên tránh, và cách xử lý nếu tình trạng sức khỏe thay đổi khi đang ở xa nhà.
Mang theo hồ sơ bệnh án tóm tắt, đặc biệt nếu đang điều trị bệnh mãn tính. Biết trước vị trí bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất tại điểm đến. Nếu sử dụng thiết bị y tế đặc biệt, kiểm tra xem điểm đến có cơ sở hỗ trợ kỹ thuật nếu thiết bị gặp sự cố không.
Một lưu ý quan trọng: đừng quên mang theo thuốc chống say xe nếu di chuyển đường dài, thuốc tiêu hóa dự phòng, và các loại thuốc thông dụng như giảm đau, hạ sốt. Những thứ tưởng nhỏ này có thể cứu cả chuyến đi.
Bắt Đầu Hành Trình Của Bạn
Ba bước để bắt đầu ngay: Một, chọn điểm đến và dành vài ngày nghiên cứu kỹ về khả năng tiếp cận. Hai, đặt xe có tài xế và khách sạn, nhớ xác nhận các tiện nghi hỗ trợ bằng văn bản. Ba, chuẩn bị đồ dùng thiết yếu, mua bảo hiểm và lưu sẵn các số điện thoại khẩn cấp.
Ngành du lịch Việt Nam đang từng bước cải thiện. Ngày càng nhiều điểm đến, khách sạn và dịch vụ quan tâm đến người khuyết tật. Như anh Trí đã chứng minh từ 10 năm trước: xe lăn không phải rào cản với những ai có đam mê dịch chuyển. Chuyến đi tiếp theo của bạn đang chờ phía trước
